تعریف عقد وکالت
وکالت عقدی است که به موجب ان یکی از طرفین طرف دیگر را برای انجام امر و یا اموری نایب خود قرار دهد در امور قضایی و امور مدنی و حقوقی وکالت قابل تصور است که قضایی جهت پیگیری پرونده و دفاع توسط خود شخص یا توسط وکیل دادگستری و به وکالت از طرف موکل انجام میشود و جهت امور مدنی نیز پیگیری در نهاد ها و امور اداری صورت میگیرد((وب سایت وکیل
https://www.websitevakil.ir))
وکالت نامه چیست ؟
وکالتنامه یک مجوز قانونی است که به یک نماینده یا وکیل اختیار میدهد تا از طرف فردی که به عنوان موکل شناخته میشود عمل کند و نماینده ممکن است اختیارات گسترده یا محدودی جهت تصمیم گیری در مورد اموال امور مالی سرمایه گذاری ها یا مراقبت های پزشکی موکل داشته باشد و یک سند قانونی که به فردی به اسم نایب اجازه میدهد از طرف فرد دیگری عمل کند و این فرد نایب که اختیارات را دریافت میکند نماینده یا وکیل نامیده میگردد.((tgju.org
https://www.tgju.org))
انواع وکالتنامه
وکالتنامه رسمی و عادی
وکالتنامه رسمی خود عقدی جایز است که موکل انجام اموری را به شخصی نایب قرارمیدهد اما تنظیم این سند وکالتنامه تنظیم در دفتر اسناد رسمی و رعایت شرایط و تشریفات قانونی از جمله تنظیم توسط سردفتر اسناد رسمی و درج مشخصات طرفین و تعیین حدود اختیارات و امضای طرفین در حضور سردفتر است و خوذد اعتبار سند رسمی داشته و قابلیت استناد در کلیه مراجع دارد و از جهت قابلیت ابطال نیز مانند ادیگر اسناد رسمی میباشد.((https://avayerahnama.com)) اما وکالتنامه های عادی هرچند در دفاتر اسناد رسمی تنظیم نمیگردد اما باید دارای امضا و اصولی باشد که نمونه وکالتنامه های وکلای دادگستری از این زمره وکالتنامه عادی هستند و وکیل خود امضای موکل را تصدیق یا از دفترخانه گواهی امضا را تصدیق میکنند .((tahkimghias.com))
وکالتنامه مطلق و مقید
وکالت مطلق سندی که موکل اختیار انجام همه امور در هر مبحثی را صادر میکند و بدین معنی که نیازی جهت اجازه از موکل برای انجام هیچ اموری نیست و چون هر کاری که وکیل اختیار انجام ان را دارد باید دقیق و واضح در متن وکالتنامه درج گردد مثلا وقتی جهت امور اداری باشد وکیل تنها جهت امور اداری میتواند اقدام کند و نیازی به گرفتن اجازه ندارد و هر اموری که در وکالتنامه قید شده باشد صرفا وکیل اختیاری برای انجام ان داردمثلا وکالت در خرید اجازه انتقال سند قطعی باید داده شده باشد و یا وکالت در فروش و در حال فروش کالا هستید اختیاری داده شود تا برای نقل و انتقالات سند بتوانید اقدام نمایید.((https://lawmingo.com)) وکالت مقید نیز وکالتی است که موکل قصد دارد اختیار انجام کاری معین و مشخصی را به وکیل بسپارد و قید شدن کار خاص معنی مقید بودن ان است و این مقید بودن خود مواردی دارد که تفضیلا به بررسی هریک میپردازیم.
وکالت کاری
وکالت کاری خود گونه ای از اقسام وکالت مقید میباشد که موکل برای انجام امور اداری و کاری و بدون حق انتقال اموال به دیگری اعطای وکالت مینماید و و در مقابل وکالت نقل و انتقال میباشد مثلا جهت انجام امور بانکی و یا جهت تعویض پلاک خودرو که متمایز از وکالت دادگستری است و نیازی به داشتن پروانه وکالت دادگستری نیست((https://www.heyvalaw.com))از اصلی ترین کاربرد های این نمونه وکالت اجرای عملیات کاری و اداری است و افراد غالبا جهت انجام کارهای اداری و معمولی خود اقدام به استفاده از این نمونه وکالتنامه ها میکنند و تفاوتی که با سایر وکالتنامه ها مانند خرید و فروش دارد این است که وکیل اجازه تصرف در مورد وکالت ندارد و مجاز به عملیات خرید و فروش به همان کیفیتی است که در وکالتنامه درج شده باشد((https://lawmingo.com)) ناگفته نماند که شرایط انعقاد عقد وکالت همان شرایط حاضر ماده 190 قانون مدنی یعنی قصد انشا و رضا جهت قرارداد وکالت و مشخص بودن موضوع قرارداد وکالتنامه و اهلیت قانونی وکیل و موکل و مشروعیت موضوع و جهت وکالت کاری
وکالت تعویض پلاک خودرو
وکالت تعویض پلاک خودرو گونه ای مرسوم از وکالت کاری میباشد و بدین معنی است که طرفین قرارداد با در دست داشتن مدارک لازمه به دفاتر اسناد رسمی مراجعه کرده و فروشنده این اختیار جهت نقل و انتقال پلاک خودرو به خریدار میدهد که در موعد مقرر مراجعه نموده و بدون حضور مستقیم فروشنده اقدام به تعویض پلاک نماید و در صورتی که اقدام ننماید و با پلاک فروشنده تردد نماید فروشنده میتواند جهت توقیف پلاک طرح دعوا نماید و در صورتی که بعد از اعطای وکالتنامه و قبل انتقال سند فروشنده فوت نماید خریدار میتواند جهت فسخ قرارداد و اخذ وجه پرداختی اقدام نماید یا مراتب را با وراث فروشنده جهت نقل و انتقال سند خودرو پیگیری نماید .((https://www.heyvalaw.com))
وکالت در فروش
گونه ای از اقسام وکالتنامه وکالت در فروش است که فرد به وکیل خود که دمیتواند خود خریدار خودرو یا ملک باشد که اجازه فروش یا نقل و انتقال سند را میدهد که میتواند وکالت در خرید و فروش انتقال سند مالکیت یا هردو باشد مثلا جهت انتقال سند خودرو یا ملک یعنی اموال غیر منقول و منقول میبایست به دفاتر و مراجع مستقیما مراجعه و برگه های انتقال سند امضا کنید ولی با دادن چنین اختیاری به خریدار خود او به عنوان وکیل حاضر شده و جهت نقل و انتقال سند اقدامات لازمه رو بعمل بیاورد((https://lawmingo.com))
وکالت در فروش میتواند در معاملات راجع به املاک یا خودرو مطرح گردد در معامله خودرو بدین معنی است که این وکالت نوعی قرارداد راجع به نمایندگی قانونی است که موکل مالک خودرو به دیگری اختیار میدهد بجای او اقدام به خرید یا فروش وسیله نقلیه نماید و عقدی جایز است و با در دست داشتن مدارک لازمه از جمله مدارک هویتی سند مالکیت خودرو و گواهی عدم خلافی خودرو و.... اقدام به انعقاد وکالتنامه نمایند و مدت اعتبار ان بستگی به اراده طرفین دارد و عقدی جایز است که با حوادث غیر مترقبه اعم از جنون و فوت و حجر طبق ماده 954قانون مدنی منفسخ میگردد این جهت وکالتنامه خصوص افرادی است که به جهت مشغله کاری مسافرت و عدم اگاهی از این فرایند نیازمند استفاده از خدمات نماینده قانونی هستند.((https://www.heyvalaw.com))
وکالت در فروش ملک نیز بدین معناست که فروشنده با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی به خریدار وکالت دهد تا کلیه امور راجع به ملک را بدون حضور فروشنده انجام دهد ولی این نمایندگی ایجاد مالکیت نبوده و نیاز به تنظیم سند رسمی میباشد امروزه این وکالت در فروش مواردی رخ میدهد که امکان انتقال سند وجود نداشته باشد و این جهت به خریدار وکالت داده میشود تا ملک را به خود منتقل سازد.مثلا ملک در رهن بانک باشد و زمانی که اقساط وام به پایان رسید بتواند بدون حضور فروشنده اقدام به اخذ سند نماید یا مثلا ملکی نوساز باشد و گواهی پایان کار ساختمان اخذ نشده باشد یا جریمه ساخت و ساز تعلق گرفته باشد و حتی مواردی هم عجله داشتن مالک که موجب دادن وکالت در فروش ملک میشود.((https://www.heyvalaw.com))
وکالت تام
وکالت تام همان طور که در بخش های پیشین به وکالت مطلق اشاره کردیم از نوع وکالت مطلق است و وکالتی است که موکل کلیه اختیارات چه مالی یا غیر مالی بر عهده وکیل قرار میدهد و این وکالت نامه میتواند رسمی یا عادی باشد و حتی میتواند ساده یعنی موکل هر وقت بتواند وکیل را عزل نماید یا بلاعزل باشد و برخلاف تصور عامه حدود اختیارات وکیل در وکالتنامه تصریح گردد و مدت ان هم میتواند مشخص یا نامحدود باشد((داداپ
https://www.daadapp.ir))
وکالت ساده نیز هم در مقابل بلاعزل بودن است و قید بلاعزل بودن هم در ان تصریح نشده باشد اما وکالت تام میتواند به صورت بلاعزل داده شود و حق عزل وکیل اسقاط شده باشد و از حساس ترین و مهمترین وکالتنامه هاست که احتمال سو استفاده به همراه دارد و در خصوص خرید و فروش خودروو ملک مطرح میگردد.((https://lawmingo.com/mag))
اگر موضوع مورد مکالت از بین رفته یا حتی انجام گردد عقدد وکالت در این خصوص منحل میگردد یا حتی نزد محکمه ثایت گردد وکالت وکیل یا عدم عزل ان شرط نکرده و توافق منعقد شده کالت جایز و قابل فسخ میباشد.
خود وکالت بلاعزل در دو قسم عام و خاص است و عام وکیل در کلیه امور حق عمل و پیگیری دارد و تا زمانی که موکل زنده است وکالت به قوت خود باقی و وکیل عزل نمیگردد و نکته حائز اهمیت این است بعد فوت وکالت ولو باعزل منحل منفسخ میگردد.وکالت بلاعزل در صورت خاص بودن وکیل صرفا وکالت در امور مشخص و خاصی مثلا خرید یک عدد خودرو یا یک باب منزل مسکونی وکالت دارد.((https://www.heyvalaw.com))
وکالت در فروش ملک به صورت بلاعزل زمانی صورت میگیرد که جهت تسریع در فروش املاک خصوصا جهت موارد فرار مالیات در فروش و یا زمانی که سند ملک در وثیقه بانک بوده یا مثلا سند ملک مهیا نباشد در مورد املاک اماده به ساخت که صرفا گواهی پایان کار اخذ شده اما هنوز صورتمجلس تفکیکی و امور دیگر جهت اخذ سند مالکیت گرفته نشده که به صورت وکالت بلاعزل معامله میگردد و طرفین با در دست داشتن مدارک هویتی و مدارک مربوط به ملک اقدام به قرارداد مینمایند و مالکیت از فروشنده سلب میگردد و وکیل به نوعی مالک میباشد و مجوز انتقال سند ملک را دریافت کرده و زمانی که سند ملک اماده شد باید اقدام به انتقال مالکیت سند ملک نماید و در وکالتنامه بایستی درج گردد وکل حق مداخله در مراحل فروش را نداشته باشد و یا وکالتنامه مدت دار نباشد چون در صورت مدت دار بودن بعد انقضای مدت وکالت نامه منحل و منفسخ میگردد و نکته دیگر همزمان انعقاد وکالتنامه مبایعه نامه هم تنظیم گردد چون صرف وکلتنامه موجب میگردد فروشنده ان ملک رابه فرد دیگری بفروشد اما با وجود مبایعه نامه سند قانونی برای شخص خریدار میباشد.((آقای املاک
https://mrestate.ir))
تفاوت وکالت بلاعزل معامله ملک با وکالت در فروش ان است که وکالت در فروش موکل هر زمان که بخواهد قرارداد کالتنامه را فسخ میکند اما حق عزل در وکالت بلاعزل ساقط میگردد اما بعد فوت و جنون و حجر این نوع وکالت نیز هم منحل میگردد.
وکالت در محاکم قضایی و دادگستری
وکیل در محاکم قضایی شخصی معنی دارد که به موجب قانون کیفیت اخذ پروانه وکالت دانش اموخته رشته حقوق در دانشگاه مربوطه باشد و بعد از اخذ مدرک کارشناسی در ازمونهای ورودی مرکز وکلا و کارشناسان قوه قضاییه یا کانون وکلای دادگستری شرکت کرده و بعد از اخذ نمره قبولی و واجد شرایط شناخته شدن و با وجود مدارک کافی پروانه یا جواز وکالت برای وی صادر میگردد و در غیر این صورت وکالت شخصی که وکیل دادگستری نباشد مورد پذیرفته نیست و حق مداخله بعنوان وکیل در ان پرونده قضایی را ندارد که خود به اقسام گوناگونی تقسیم میگردد که به بررسی هریک میپردازیم((سیدوک
https://sidook.com))
وکالت تعیینی
به طور کلی وکیل تعیینی وکیلی اطلاق میگردد که شخصی برای دفاع از حق خود وکیل معرفی نماید و طرفین به موجب اصل 35 قانون اساسی طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و این وکیل مشخص شده را وکیل تعیینی میگویند.
وکیل معاضدتی
عدالت قضایی ایجاب میکند که حتی اقشار کم درامد و بی بضاعت و کسانی که توانایی مالی برای وکیل گرفتن ندارند تقاضای وکیل معاضدتی کنند و اصل 35 در ادامه اشاره میکند اگر توانایی انتخاب وکیل را نداشته باشند باید برای انها امکانات تعیین وکیل فراهم گردد.
وکیل تسخیری
در دعاوی مربوط به کیفری و علی الخصوص جرایم مستوجب سلب حیات یعنی قصاص و رجم و حبس ابد تعیین وکیل برای متهم الزامی است و در صورت عدم توانایی شخص برای گرفتن وکیل دادگاه برای او وکیل معین میکند اما در جرایم مانند زنا و لواط و.... متهم میتواند از این اقدام وکیل تسخیری سرباز زند و نکته دیگر اینکه حق تغییر وکیل تسخیری را نیز ندارد مگر امین و بی طرفی وکیل زیر سوال برود.((سیدوک
https://sidook.com))
موارد بطلان عقد وکالت و وکالتنامه
وکالت یک عمل حقوقی و عقد میباشد و برای انحلال ان و فسخ قرارداد که فسخ خود ایقاع و نیاز به اراده یکی از طرفین میباشد عزل وکیل و از طرف وکیل فسخ صورت گیرد استعفا نامیده میگردد و موکل هم هر وقت که بخواهد میتواند وکیل را عزل نماید و نیازی به توجیه کار خود ندارد و حتی وکالت در فروش باشد بواسطه ماهیتش عقد جایز و قابل فسخ میباشد بقایش متزلزل میباشد و موکل هر وقت بخواهد میتواند وکیل را عزل نماید( وب سایت سیویلیکا مقاله ی اقای علی اصغر زهره پژوهشگر حقوق مدیر موسسه داوری عدالت مهر گستر زاهره)
طبق قانون مدنی فوت هر یک از طرفین وکیل یا موکل منجر به انحلال وکالتنامه گردد فوت خود قاعده ای کلی است و فرقی با انواع وکالتنامه نمیکند و حتی وکالتنامه بلاعزل هم باشد با فوت موجب انحلال میگردد و درج شرطی و بندی هم خلاف ان هم غیر قانونی و قابلیت اجرا نخواهد داشت و کان لم یکن میباشد((https://lawmingo.com/mag)).
حجر و یعنی اینکه سلامت روانی خود را از دست بدهد و در اصطلاح مجنون شود وکالت منفسخ میگردد و در صورت مالی بودن و امور مالی باشد و وکیل یا موکل سفیه گردند وکالت باطل و منفسخ و از درجه اعتبار ساقط میگردد و در خصوص ورشکستگی نیز از انجا که ممنوع مداخله در امور مالی میگردد وکالت باطل خواهد بود.
نکته مهم دیگر ان است که در عقد وکالت اقاله هم اثر دارد و در عقد وکالت بلاعزل باشد طرفین به تراضی میتوانند با توافق هم و رضایت موکل و وکیل و مراجعه به دفاتر اسناد رسمی وکالت بی اثر میگردد.
انقضای مدت هم در صورتی که وکالت رای مدت معینی تنظیم شده باشد بعد از انقضای ان منفسخ گردد مثلا دو سال اعتبار یا یک سال بعد از ان منقضی میگردد
انجام شدن ان مورد وکالتنامه یا از بین رفتن ان به طور مثال برای معامله خودرو وکالت دهید خودرو معامله گردد یاخودرو در اثر اتش سوزی تلف گردد وکالت در اینجا هم منفسخ و از بین میرود.((https://www.heyvalaw.com))