تعریف جرم افترا
افترا در لغت معنای دروغ بستن و بهتان زدن است و نسبت دادن عمل صریح مجرمانه بر خلاف حقیقت و واقع به شخص یا اشخاص معین مشروط بر اینکه صحت آن عمل نزد مراجع قضایی اثبات نگردد((https://wikihoghoogh.net))
شرایط تحقق جرم افترا
برای محقق شدن جرم افترا شرایط خاصی وجود دارد که جزئا به هرکدام اشاره میگردد
1- انتساب جرم به دیگری:اولین شرط آنست که فرد جرمی که مطابق قوانین موضوعه جرم تلقی میگردد یعنی نسبت دادن اعمالی که خلاف قانون نباشد و حتی عرفی یا تخلفاتی باشد افترا نمیباشد مثلا به شخصی دروغگو بگوید((https://www.ekhtebar.ir))
2-مشخص بودن شخص مورد اتهام :شرط دوم آنست که فردی که نسبت عنوان مجرمانه به وی داده میگردد باید معین و واضح باشد که این مشخص بودن از طریق نام و مشخحصات فردی اشاره یا علامت تحقق یابد
3-ابتدایی بودن انتساب :شرط سوم برای محقق شدن انتساب جرم افترا خودجوش و بدون تحریک یا دفاع صورت پذیرد مثلا اگر فردی جهت دفاع جرمی را به دیگری نسبت دهد این افترا محسوب نمیباشد
4-عجز و ناتوانی در اثبات ادعا:شرط سوم این محقق میگردد که شخص استناد دهنده نتواند صحت و درستی ادعا در خصوص ارتکاب جرم توسط دیگری را اثبات نماید
5-وسایل مورد استفاده جهت افترا:افترا از طریق ابزار و وسایل مختلفی میتواند محقق گردد از جمله نوشتن اوراق یعنی نوشتارهای حاوی اتهام به شکل علنی منتشر گردد یا به افراد دیگر ارسال شود صورت دیگر انتشار عمومی یعنی توزیع یا نصب اوراق حاوی اتهام در اماکن عمومی صورت دیگر سخنرانی در جمع یعنی بیان اتهامات در حضور جمعی که بتوان ان را مجمع دانست و صورت آخر انتشار در رسان و درج اتهامات در روزنامه ها یا جراید در همه این موارد مرتکب باید با آگاهی از نادرستی اتهام خود مرتکب این عمل شده باشد((https://www.ekhtebar.ir))
انواع افترا
در قانون مجازات اسلامی ایران دو گونه افترا پیش بینی شده است کلامی و عملی که جزئا به هر کدام اشاره خواهیم نمود
افترای کلامی طبق ماده 697 قانون مجازات اسلامی هرکسی امری را صراحتا به دیگری نسبت دهد که ان امر مطابق قانون جرم محسوب میشود و نتواند صحت ان را اثبات نماید مرتکب جرم افترا شده مثلا شخصی از طریق نطق در روزنامه فردی را سارق یا کلاهبردار بنماید و چنانچه نتواند عنوان مجرمانه را اثبات نماید مرتکب جرم افترا و به مجازات مرتکب میگردد که مطابق ماده 697 جز در مواردی که موجب حد است به جزای نقدی درجه شش یعنی شصت میلیون ریال تا دویست چهل میلیون ریال جزای نقدی است((https://lawin.co))
افترای عملی حالتی است که با عمل خود موجب تحقق جرم افتری گردد و از لفظ و عنوان مجرمانه ای استفاده نکند و مطابق ماده 699 قانون مجازات هرکسی به عمد و به قصد متهم نمودن دیگری الات و ادوات جرم یا اشیایی را که یافت شدن ان در تصرف یک نفر موجب اتهام او میگردد بدون اطلاع ان شخص در منزل یا محل کسب یا جیب یا اشایی که متعلق به اوست بگذارد یا مخفی کند یا به نحوی متعلق به او قلمداد نماید و در اثر این عمل شخص مزبور تعقیب گردد مکرتکب جرم افتری عملی گردیده است مثلا مقداری مواد مخدر یا مشروبات الکلی در محل کسب یا خودرو دیگری قراردهد این را مصداقی از افتری عملی قلمداد مینمایند که بنا بر ماده 699 پس از صدورقرار منع تعقیب یا اعلام برائت قطعی ان شخص به حبس از سه ماه تا یکسال و شش ماه و یا تا 74 ضربه شلاق محکوم میگردد .((https://lawin.co))
عناصر سه گانه جرم افتری
در خصوص جرم افتری جهت اثبات ان وجود سه رکن ضروری و اساسی است :((Wwww.https://ekhtebar.ir))
1-عنصر قانونی:اینکه نسبت اتهام و عنوان مجرمانه در قانون ما ماده 697 که به آن اشاره کردیم جرم انگاری شده چون از جهات اصولی باید فعل ارتکابی از منظر فقط قانون جرم انگاری شده باشد تا مصداق رفتار مجرمانه تلقی گردد
2-عنصر مادی:شرط دوم رفتار فیزیکی یا گفتاری است گه از سمت مرتکب که میتواند به صورت نوشته یا شفاهی و یا از طریق رسانه های اجتماعی صورت گیرد و شرط اصلی علنی بودن یا قابل دسترسی بودن این عمل برای دیگران است.
3-عنصرمعنوی:نیت و قصد مجرمانه است و برای محقق شدن جرم اتری فرد باید به دروغ بودن اتهام اگاهی داشته دو قصد آسیب زدن به طرف مقابل داشته باشد و اگر جرم افتری ناشی از اشتباه یا سوتفاهم باشد جرم محقق نمیگردد.((Wwww.https://ekhtebar.ir))
جرم افتری و جرم نشر اکاذیب
تعریف جرم نشر اکاذیب
نشر اکاذیب به معنای انتشار و اشاعه اخبار دروغ و وقایع خلاف واقع به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی است.
انتشار هرگونه مطلبی مشتمل بر تهمت افترا و الفاظ موهن و رکیک ممنوع است و در نشر اکاذیب نسبت مجرمانه ای مانند جرم افتری که پیش تر به ان اشاره شد داده نمیگردد بلکه اخبار یا مطالب بی اساسی که اظهار میشود از زمره جرایم مطلق بوده و برای تحقق ان نتیجه از جمله ضرر یا تشویش نیست.((Wikipedia
https://fa.wikipedia.org))
شرایط تحقق جرم نشر اکاذیب
1-عمل ارتکابی باید خلاف واقع باشد:اولین شرط اینست که عمل نسبت داده شده خلاف واقع کذب و دروغ باشد در صورت حقیقت داشتن و مطابق واقع باشد این فعل مصداق عمل مجرمانه نشر اکاذیب نمیباشد((https://lawmingo.com))
2-مرتکب باید سونیت داشته باشد:مرتکب میبایست سونیت داشته باشد و اعم از سونیت خاص و عام میباشد و باید قصد انجام فعل زیان بار را داشته باشد یعنی اگر در حالت خواب بیهوشی یا مستی اقدام اینکار نماید مصداق فعل مجرمانه تلقی نمیگردد و همچنین قصد ضررزدن به دیگری یا تشویش اذهان عمومی و مقامات رسمی اقدام به نشر اکاذیب نماید و بدین ترتیب اگر شخصی بدون قصد ضرر زدن به دیگری اقدام انتساب اعمال خلاف واقع نماید این مصداق جرم نشر اکاذیب تلقی نمیگردد.
3-اکاذیب باید انتشار یابد:شرط سوم آنست که این اظهار خلاف واقع باید منتشر یابد مانند درج در مقاله و اخبار و....یعنی اگر شخصی نوشته روی برگه کاغذ را در کشوی میز خود قراردهد بدون اینکه انتشار دهد این مصداقی از نشر اکاذیب تلقی نمیگرددو این اخبار نشر داده نشده که امکان ضرر زدن یا تشویش اذهان عمومی را نخواهد داشت.
ارکان جرم نشر اکاذیب
عنصر قانونی
اولین شرط برای تحقق جرم نشر اکاذیب این است که در قانون جرم انگاری شده باشد که در حقوقر موضوعه ماده 698 که سال 1399 اصلاحی قرار گرفت هرگاه شخصی به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی از طریق نامه شکواییه گزارش مراسلات یا توزیع اوراق چاپی یا خطی اکاذیبی را اظهار یا اعمالی خلاف حقیقت را به اشخاص حقیقی حقوقی یا مقامات رسمی نسبت دهد مرتکب جرم نشر اکاذیب محسوب میشوذد حتی اگر این رفتار منجر به ضرر مادی یا معنوی نشده باشد.و مجازاتی که قانونگذار ان را اصلاح کرد و از سه ماه حبس تا 1/5 سال حبس و یا تا 74 ضربه شلاق میباشد و کاهش مجازات هم رویکرد حمایتی و اصلاحی نظام قضایی نسبت به جرایم تعزیری است و هدف ان هم ایجاد تعادل میان بازدارندگی قانونی و امکان اصلاح فرد مرتکب است به طوری که افراد بتوانند با فرصت های اصلاحی از تکرار جرم جلوگیری کنند .((https://www.heyvalaw.com))
در ماده 746 قانون مجازات اصلاحی 1493 نشر اکاذیب از طریق سامانه های رادیویی و مخابراتی مستقل جرم انگاری کرده و ضمانت اجرای شدید تری برای ان در نظر گرفته است و مرتکب علاوه بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از 66 میلیون تا 500 میلیون ریال یا هردو مجازات محکوم میشود که این روند سخت گیر تری در فضای دیجیتال میباشد.((https://www.heyvalaw.com))
عنصر مادی
رفتار مرتکب در تحقق جرم نشر اکاذیب شرط است و اظهارنمودن شرط است و یعنی آشکارسازی و فاش کردن و گسی اکاذیبی را مکتوب نماید اما کسی از مفاد ان مطلع نشود نمیتواند مصداق اظهارنمودن باشد.
این اظهارنمودن میبایست کتبی و در مراسلات و نامه گزارش یا عرضه و ... باشد و اظهار شفاهی مصداقی از جرم نشر اکاذیب نمیتواند باشد و برخلاف جرم افتری که پیش تر اشاره شد مطلب غیرواقعی کفایت یکند و نیاز نیست عنوان مجرمانه داشته باشد
اینکه این اظهار مطالب باید کذب باشد در صورت واقعیت داشتن این مصداقی از جرم نشر اکاذیب نمیتواند تلقی باشد و حتی قابلیت اضرار یا تشویش اذهان را باید داشته باشد
وسایل مدنظر قانونگذار حائز اهمیت است نطق در مجالس و امثالهم از شمول این خارج است و باید روی نامه شکواییه و شکایت و مراسلات و عرایض و گزارش مدنظر باشد((https://yaghobilawyer.com))
عنصرمعنوی
به طور کلی قصد در ماده 698 عمدی بودن مصادیق اظهار اکاذیب و انتساب اعمال خلاف حقیقت به دیگران است و عمدی بودن این نشر مدنظر است و متهم باید عمدا نه سهوا مرتکب این عمل مجرمانه شده باشد و ثانیا قصد اضرار در تعیین مجازات حائز اهمیت است و صرف قصد اضرار به غیر هم از جهت کیفری قابل تعقیب و این جرم قابل گذشت و با اعلان گذشت شاکی کوقوفی تعقیب یا اجرا صادر میگردد و اگر دون داشتن هدف اقدام نشر اکاذیب و بعد عذرخواهی نماید و جبران مافات نماید و خبر منتشر شده را اصلاح کند نمیتوان به جرم نشر اکاذیب از وی شکایت نمود((گروه وکلای یعقوبی
https://yaghobilawyer.com))